Trong một tòa nhà nhiều tầng, cửa chính có thể được khóa và có bảo vệ, nhưng thang máy lại đưa bất kỳ ai lên tất cả các tầng chỉ bằng một nút bấm. Đây là lý do các tòa nhà văn phòng cho thuê, chung cư và khách sạn thường bổ sung một lớp kiểm soát ngay bên trong cabin. Bài viết giải thích hệ thống kiểm soát thang máy là gì, hệ thống gồm những thiết bị nào, hoạt động theo nguyên lý ra sao và cần chuẩn bị gì trước khi triển khai.
Hệ thống kiểm soát thang máy là gì?
Hệ thống kiểm soát thang máy là tập hợp thiết bị được lắp thêm vào thang máy để yêu cầu người dùng xác thực trước khi được phép sử dụng thang hoặc trước khi được phép chọn một tầng cụ thể. Thay vì nhấn nút tầng là đi được, người dùng phải quẹt thẻ, đặt vân tay hoặc để hệ thống nhận diện khuôn mặt; hệ thống đối chiếu quyền của người đó rồi mới cho phép nút tầng tương ứng hoạt động.
Điểm cần hiểu đúng: kiểm soát thang máy không thay thế bộ điều khiển của hãng thang máy và không can thiệp vào cơ cấu vận hành, an toàn hay tốc độ của thang. Nó chỉ tác động lên tín hiệu nút gọi tầng trong cabin thông qua các tiếp điểm rơ le. Toàn bộ phần cơ khí, phanh, cửa tầng và mạch an toàn vẫn thuộc trách nhiệm của đơn vị cung cấp thang máy.
Vì đặc thù này, nhóm thiết bị kiểm soát thang máy được xếp riêng khỏi nhóm kiểm soát cửa thông thường. Bạn có thể xem toàn bộ nhóm sản phẩm tại danh mục thiết bị kiểm soát thang máy.
Hệ thống kiểm soát thang máy gồm những gì?
Một hệ thống hoàn chỉnh thường có năm khối chức năng. Thiếu bất kỳ khối nào cũng khiến việc nghiệm thu bị vướng.
Đầu đọc đặt trong cabin
Đây là thiết bị người dùng chạm vào hằng ngày: đầu đọc thẻ, đầu đọc vân tay hoặc thiết bị nhận diện khuôn mặt. Đầu đọc được gắn cạnh bảng nút tầng, kết nối về bộ điều khiển bằng Wiegand hoặc RS485. Với thang máy, đầu đọc phải chịu được rung động liên tục và dây tín hiệu phải đi trong cáp mềm treo theo cabin.
Bộ điều khiển trung tâm
Bộ điều khiển là nơi lưu danh sách người dùng, lưu quyền truy cập theo tầng và ra quyết định đóng/mở rơ le. Số tầng mà một bộ điều khiển xử lý trực tiếp là thông số quan trọng nhất khi chọn thiết bị. Ví dụ, bộ điều khiển thang máy ZKTeco EC10 điều khiển trực tiếp 10 tầng, trong khi ZKTeco EC16 làm việc với 16 relay kép và tích hợp với nền tảng ZKBio CVSecurity. Ở hệ sinh thái khác, Hikvision DS-K2210 hỗ trợ TCP/IP, RS-485 và Wiegand, đồng thời có sẵn đầu vào cho nút báo cháy và nút bảo trì.
Bo mở rộng tầng
Khi số tầng vượt quá năng lực của bộ điều khiển, hệ thống cần thêm bo mở rộng. Đây là chi tiết hay bị bỏ sót khi lập dự toán. Bộ mở rộng ZKTeco EX16 bổ sung 16 relay điều khiển tầng, giao tiếp RS485 với EC10, đặt địa chỉ bằng DIP switch và một EC10 kết hợp được tối đa ba bo EX16. Với dòng EC16, bo tương ứng là ZKTeco DEX16, mỗi bo thêm 16 relay kép và một EC16 nhận tối đa bảy bo.
Nguồn và điểm đấu nối vào tủ thang máy
Bộ điều khiển cần nguồn riêng, thường kèm ắc quy dự phòng để không mất quyền truy cập khi cúp điện tạm thời. Phần đấu nối là điểm giao thoa trách nhiệm: dây từ rơ le của bộ kiểm soát phải được đấu song song hoặc nối tiếp vào mạch nút gọi tầng theo đúng hướng dẫn của hãng thang máy. Việc này bắt buộc phải có kỹ thuật viên thang máy tham gia.
Phần mềm quản lý
Phần mềm là nơi tạo người dùng, gán tầng được phép, đặt lịch theo khung giờ và truy xuất lịch sử. Với tòa nhà cho thuê, đây cũng là nơi thu hồi quyền ngay khi một đơn vị chuyển đi. Cần xác nhận sớm phần mềm chạy trên máy chủ tại chỗ hay nền tảng của hãng, và có bao nhiêu tài khoản quản trị.
Nguyên lý hoạt động
Quy trình xử lý của hệ thống diễn ra trong khoảng một giây và gồm bốn bước:
- Đọc thông tin xác thực. Người dùng quẹt thẻ, đặt vân tay hoặc đứng trước camera nhận diện. Đầu đọc chuyển dữ liệu về bộ điều khiển.
- Đối chiếu quyền. Bộ điều khiển tra danh sách nội bộ để xác định người này là ai và được phép đến những tầng nào, trong khung giờ nào.
- Kích hoạt rơ le tầng. Với mỗi tầng được phép, bộ điều khiển đóng tiếp điểm rơ le tương ứng, khiến nút tầng đó nhận tín hiệu. Các tầng không được phép giữ nguyên trạng thái ngắt nên bấm không có tác dụng.
- Ghi log và tự ngắt. Sau một khoảng thời gian cấu hình sẵn, rơ le nhả về trạng thái ban đầu. Giao dịch được lưu lại kèm mốc thời gian.
Ở trạng thái bình thường không có ai xác thực, toàn bộ nút tầng đều bị vô hiệu. Riêng tín hiệu báo cháy và chế độ bảo trì phải được đấu để đưa thang về trạng thái tự do theo quy định an toàn — đây là lý do nhiều bộ điều khiển chuyên dụng có sẵn ngõ vào dành riêng cho hai tín hiệu này.
Hai cách triển khai phổ biến
Cùng một bộ thiết bị có thể chạy theo hai cấu hình khác nhau, tùy mục tiêu quản lý của tòa nhà:
- Không phân tầng: hệ thống chỉ hỏi “bạn có quyền dùng thang máy không”. Xác thực xong là bấm được mọi tầng. Cách này đơn giản, ít dây, phù hợp tòa nhà một chủ sử dụng.
- Phân tầng: hệ thống hỏi thêm “bạn được lên những tầng nào”. Mỗi tầng cần một đường rơ le riêng, nên khối lượng đấu nối lớn hơn nhiều. Đây là cấu hình bắt buộc với tòa nhà cho thuê nhiều đơn vị và khách sạn.
Sự khác biệt về chi phí và độ phức tạp giữa hai hướng khá lớn, và chọn sai ngay từ đầu sẽ phải đi lại dây. Nội dung so sánh chi tiết được tách riêng trong bài phân tầng và không phân tầng thang máy khác nhau thế nào. Nếu công trình đã xác định đi theo hướng phân tầng, bạn có thể xem trực tiếp nhóm thiết bị kiểm soát phân tầng thang máy.
Khi nào một tòa nhà thực sự cần hệ thống này?
Không phải công trình nào cũng cần. Kiểm soát thang máy tạo ra giá trị rõ rệt trong bốn tình huống:
- Tòa nhà văn phòng cho thuê nhiều đơn vị. Khách của công ty tầng 5 không có lý do gì để lên được tầng 9.
- Chung cư và căn hộ dịch vụ. Hạn chế người lạ đi lại tự do giữa các tầng ở, đồng thời tách khu vực kỹ thuật và tầng tiện ích.
- Khách sạn. Quyền của khách chỉ tồn tại trong thời gian lưu trú và chỉ mở đúng tầng có phòng đã đặt.
- Bệnh viện, tòa nhà có khu vực hạn chế. Tách tầng kỹ thuật, kho dược, phòng máy chủ khỏi luồng di chuyển chung.
Ngược lại, một tòa nhà thấp tầng do một đơn vị sử dụng thường chỉ cần kiểm soát ở cửa ra vào là đủ. Trong trường hợp đó, giải pháp hợp lý hơn nằm ở nhóm thiết bị kiểm soát ra vào lắp tại cửa chính và cửa các khu vực quan trọng.
Những sai sót thường gặp khi triển khai
Từ thực tế lắp đặt, bốn vấn đề sau lặp lại nhiều nhất:
- Tính thiếu bo mở rộng. Dự toán theo số tầng của tòa nhà nhưng quên rằng bộ điều khiển chỉ xử lý trực tiếp một số tầng nhất định.
- Không thống nhất với đơn vị thang máy từ đầu. Một số hãng yêu cầu đấu nối qua điểm chỉ định hoặc cần kỹ thuật viên của hãng thực hiện, nếu không sẽ ảnh hưởng bảo hành thang.
- Chọn sai chuẩn thẻ. Tòa nhà đã phát thẻ cho cư dân theo một chuẩn, nhưng đầu đọc mới lại đọc chuẩn khác nên phải phát lại toàn bộ thẻ.
- Bỏ qua nguồn dự phòng. Mất điện khiến hệ thống về trạng thái không xác thực được, gây ùn tắc ở sảnh.
Câu hỏi thường gặp
Lắp kiểm soát thang máy có ảnh hưởng đến bảo hành thang không?
Có thể, nếu đấu nối không đúng quy định của hãng thang máy. Cách an toàn là thông báo trước cho đơn vị bảo trì thang và để họ thực hiện hoặc giám sát phần đấu vào tủ điều khiển.
Khi cháy hoặc mất điện thì thang có bị khóa cứng không?
Không, nếu hệ thống được đấu đúng. Tín hiệu báo cháy phải đưa thang về chế độ tự do theo quy định an toàn, và nguồn dự phòng giữ hệ thống hoạt động trong thời gian mất điện ngắn.
Thang máy cũ có lắp thêm được không?
Phần lớn trường hợp lắp thêm được, vì hệ thống chỉ can thiệp vào tín hiệu nút gọi tầng. Điều cần kiểm tra là còn đủ chỗ trong tủ điều khiển, còn đủ lõi trong cáp mềm treo cabin và hãng thang có cho phép đấu nối hay không.
Một bộ điều khiển dùng được cho mấy thang máy?
Thông thường mỗi cabin cần một bộ điều khiển riêng, vì rơ le phải đấu vào đúng bảng nút của cabin đó. Tòa nhà có ba thang thì cần ba bộ, nhưng vẫn quản lý tập trung trên cùng một phần mềm.
Tư vấn triển khai
Để chọn đúng cấu hình, thông tin cần có gồm: số tầng, số cabin, hãng và đời thang máy, phương thức xác thực mong muốn và hệ thống kiểm soát ra vào hiện có. VietSkyTech tư vấn lựa chọn và triển khai hệ thống phù hợp với nhu cầu thực tế của từng công trình.
Hotline: 0865.574.611
Email: vietskytech@gmail.com
Địa chỉ: Số 9, ngách 31/11 phố Phan Đình Giót, Phường Phương Liệt, Thành phố Hà Nội